Stenen kogels Vianen 2021


Stenen kanonskogels van Vianen

De opgegraven kanonskogels bij de oostpoort aan de Langendijk in Vianen hebben een diameter van 35-40 cm en wegen circa 75 kilo. Dit soort stenen kogels kunnen in twee soorten aanvals- en belegeringsgeschut zijn gebruikt. Het eerste type bestaat uit bombarden, grote kanonnen met soms wel een lengte van 3 tot 5 meter en een kaliber, variërend van ca. 30 tot 64 cm. Van deze reuzenbombarden zijn de zogenaamde 'Dulle Griet' uit Gent (kaliber 64 cm), 'Mons Meg' te Edinburg (kaliber 48 cm) en de zogenaamde 'Baselse Bombard' (kaliber 34 cm) het bekendste en het beste onderzocht.


Afbeelding  (steen-) mortieren of 'tuymelaar' mortier. Dit zijn kanonnen met een korte loop en brede vuurmond. Bron: Braber, Cor van den, "Middeleeuws wapentuig".In: Amersfoort Magazine, themanummer 'Amersfoort Vestingstad', t.g.v. Open Monumentendag, 09-2004 [jrg 7, nr 1], blz. 37

Het tweede type geschut, waarin deze enorme kogels kunnen zijn gebruikt, is het laat 15e-eeuwse mortierkanon of de zogenaamde 'tuymelaar'. Dit zijn kanonnen met een korte loop en brede vuurmond, die schuin omhoog schoten en geschikt waren voor het beschieten van de verdedigers over muren en wallen heen. Stenen kogels werden ook wel gebruikt voor de Blijde een middeleeuws slingergeschut maar hiervoor was het niet per se nodig om ronde kogels te gebruiken.

De stenen kanonskogels werden rond of kort na het midden van de 16de eeuw niet meer gebruikt. Voor de moderne kanonnen werden toen ijzeren kogels gebruikt met een kleiner kaliber. De stenen zijn van Bentheimer zandsteen dat niet snel splijt. We weten dat de invoer van dit steensoort in Nederland begon in het midden van de 15de eeuw.

Bij de opgraving rondom het Hofplein te Vianen in 2008 zijn ook stenen kanonskogels gevonden. Een van de kogels was in de zuidelijke kasteelmuur ingeslagen. Wat duidelijk was te herkennen aan de inslag (deuk) in de muur. Deze stenen kogel had een diameter van 35 cm. Verder hebben veel inwoners in Vianen ook van deze stenen kanonskogels gevonden in hun tuin en vervolgens gebruikt als ornament op de poort van de tuin.

De drie kogels van de Langendijk zijn inmiddels door Kees Kraaienoort Loon- en Grondverzetbedrijf De Gier BV naar het transitiedepot gebracht van Ex-Situ Archeologie. Hier zullen de kogels verder onderzocht worden op steensoort en afwerking zodat eventueel de herkomst kan worden bepaalt.

Project DOMunder. 2019

DOMunder is een ondergronds museum dat in het archeologisch rijksmonument binnen de contouren van twee door archeoloog Van Giffen in 1949 ontgraven werkputten is gerealiseerd. De door Van Giffen aangelegde werkputten zijn destijds aangelegd ter plaatse van het in 1674 ingestorte middenschip van de Dom. Op deze locatie ligt ook het kruispunt van de twee hoofdwegen (via principalis en via preatoria) van het Romeinse castellum. Het uitgangspunt van DOMunder is het zichtbaar en beleefbaar maken van 2000 jaar geschiedenis van het Domplein zonder daarbij de archeologische waarden van het monument aan te tasten.

 

In opdracht van Stichting Domplein heeft afdeling Erfgoed van de gemeente Utrechten en  Ex-Situ archeologie van 08-01-2013 tot en met 09-05-2014 archeologisch onderzoek uitgevoerd i.v.m. de bouw van DOMunder.

Momenteel wordt hard gewerkt aan de uitwerking door verschillende specilalisten. Bij de opgraving zijn namelijk veel archeologische vondsten geborgen zoals aardewerk verschillende metalen voorwerpen, bouwmateriaal en beeldhouwwerk